2000 - İT - Google: Google Axtarış Sisteminin Başlanğıcı

İnternetdə məlumat axtarma texnologiyalarında inqilab etdi, Google dünyanın hər yerində milyardlarla insanın məlumatlara çıxışını təmin edən əsas vasitə oldu.

2001 - İT - Microsoft Windows XP

Kompüterlərin əməliyyat sistemləri arasında sabitlik və interfeys baxımından böyük irəliləyişlər əldə edildi və Windows XP ən populyar və uzun müddət istifadə edilən əməliyyat sisteminə çevrildi.

2002 - Kimya - IBM: Nanotexnologiyalar

IBM-nin nanotexnologiyalar sahəsində etdiyi inkişaflar istehsalat və tibb sahələrində yeni imkanlar açdı, materiallar və cihazlarda inqilabi yeniliklərə yol açdı.

2003 - Fizika - NASA: Ekzoplanetlərin Kəşfi

Günəş sistemi xaricində ilk ekzoplanetin tapılması, kainat haqqında anlayışlarımızı dəyişdirdi və astronomiya və fizika sahəsində yeni tədqiqatlara yol açdı.

2004 - İT - Meta: Facebook Sosial Şəbəkəsinin Başlanğıcı

Facebook dünyada ən böyük sosial şəbəkə oldu, qlobal rabitəni, ünsiyyəti və insanlarla əlaqə qurma formasını dəyişdi.

2005 - İT - Google: Google Maps

2005-ci ildə Google Google Maps xidmətini təqdim etdi. Bu, istifadəçilərə internet üzərindən interaktiv xəritələrdən istifadə etməyə imkan verən bir tətbiq idi. Google Maps ilk dəfə olaraq avtomatik istiqamət vermə, yol xəritəsi və müxtəlif yerləri axtarma xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkdi.

Youtube da həmən nominasiyaya aid etmək olardı, lakin çətin seçim olaraq Google Maps-ın tətbiqi daha geniş mahiyyət kəsb etdiyindən 2005-ci il üçün daha innovativ həll kimi təqdim etmək olar.

2006 - İT - AWS: Bulud Texnologiyaları

Amazon Amazon Web Services (AWS)-i təqdim etdi, o cümlədən Elastic Compute Cloud (EC2) və Simple Storage Service (S3). Bu, şirkətlərə hesablama gücünü və məlumat saxlama xidmətlərini internet vasitəsilə icarəyə götürməyə imkan verdi, bu isə inqilabi bir addım oldu. Əvvəlki dövrlərdə əksər şirkətlər məlumatları saxlamaq və işləmək üçün öz mərkəzlərini yaratmalı idilər.

2007 - İT - Apple: iPhone-un bazara çıxışı

iPhone mobil cihazlarda inqilab yaratdı, müasir smartfonların əsasını qoydu, mobil cihazların iş və əyləncə üçün necə istifadə ediləcəyini göstərdi.

2008 - İT - Google: Android-in bazara çıxışı

Android açıq mobil əməliyyat sistemi olaraq iOS ilə rəqabətə başladı, smartfon bazarını genişləndirdi və mobil texnologiyaların hamı üçün əlçatan olmasını təmin etdi.

2009 - İT - Satoshi Nakamoto adlı anonim bir şəxs: Bitcoin-in Başlanğıcı

Bitcoin blokçeyn texnologiyası əsasında ilk kriptovalyutadır, maliyyə sektorunda inqilab yaratdı və mərkəzləşdirilməmiş maliyyə sistemini ortaya qoydu.

2010 - Tibb - GlaxoSmithKline (GSK), Sanofi Pasteur, Novartis , MedImmune: N1H1 virusu əleyhinə vaksinin hazırlanması

Donuz qripinə qarşı vaksinlərin hazırlanması və geniş kütləyə təqdim olunması

2011 - İT - IBM: Tibbi təhlilərdə Watson layihəsi

IBM şirkətinin inkişaf etdirdiyi süni intellekt (SI) sistemidir. Watson, təbii dil işləmə (NLP), maşın öyrənməsi və məlumat analizində irəliləyişlər əldə etməklə müxtəlif sahələrdə tətbiq edilir. Watson ən çox məşhur "Jeopardy!" televiziya oyununda qalibiyyət qazandığı ilə tanınır, lakin onun əsas gücü böyük məlumatları analiz edərək qərar qəbul etməkdədir.

2012 - İT - Ericsson, Qualcomm, Nokia Networks: 4G LTE

4G LTE mobil texnologiyaların istifadəsini inqilab etdirdi, məlumatlara, ünsiyyətə və əyləncələrə daha sürətli giriş imkanı verdi, eyni zamanda mobil cihazlarda işin səmərəliliyini artırdı. Bu texnologiya, müasir mobil şəbəkələr və tətbiqlər üçün əsas oldu və gündəlik həyatımıza təsir etməyə davam edir.

2013 - İT - Google: Google Glass

Google Glass artımlı reallıq (AR) texnologiyalarının ilk böyük kommersiya məhsuluna çevrildi, insanların ətraf mühitlə yeni yollarla əlaqə qurmasını təmin etdi. Adi istifadəçilər tərəfindən yüksək qiymət və qurğuların özünün hesablama gücünün zəif olması geniş geniş tələbat yaratmasa da, həmən il üçün ən innovativ həll sayıla bilər və gələcəkdə mobil və daşınıla bilən virtual reallıqların tətbiqi üçün bir ilk sayıla bilər.

2014 - İT- Apache Software Foundation: Hadoop və Big Data Texnologiyalarının Yüksəlişi

Hadoop özlüyündə 2010-cu ildə başlanğıc götürsə də, digər ekosistemlərdən təsirlənərək öz yüksəlişini məhz 2014-cü ildən vüsət aldı. Big Data anlayışı 2014-cü ildə qlobal səviyyədə populyarlıq qazandı. Hadoop kimi texnologiyalar, məlumatların saxlanması və analitikası üçün çevik, böyük həcmli və ucuz həllər təqdim etdi. Bu, şirkətlərin daha yaxşı biznes qərarları qəbul etməsinə və yeni bazarlar kəşf etməsinə imkan yaratdı.

2015 - İT - Microsoft: Windows 10

Windows 10 yeni əməliyyat sistemi, istifadəçi təcrübəsini yaxşılaşdıran və müxtəlif cihazlar üçün vahid platforma təmin edən bir inqilab oldu.

2016 - Tibb - Editas Medicine, Intellia Therapeutics, CRISPR Therapeutics: CRISPR-in ilkin tətbiqləri və uğurları

CRISPR-Cas9 texnologiyası vasitəsilə genetik xəstəliklərin müalicəsində ilk uğurlu addımlar atıldı. Bu, genetik düzəlişlərin daha dəqiq, effektiv və təhlükəsiz aparılmasına imkan yaratdı. İlkin tədqiqatlar irsi xəstəliklərin səbəblərinin aradan qaldırılması istiqamətində ümidverici nəticələr göstərdi və biotexnologiyanın yeni bir mərhələsinə yol açdı.

2017 - Tibb - Editas Medicine, Intellia Therapeutics, CRISPR Therapeutics: Klinik mərhələyə keçid və genetik düzəlişlərin tətbiqi

CRISPR texnologiyası laboratoriyadan çıxaraq klinik mühitdə tətbiq olunmağa başladı. İlk insan üzərində genetik düzəlişlərin aparılması ilə bağlı klinik tədqiqatlar həyata keçirildi. Bu, genetik xəstəliklərin müalicəsində texnologiyanın tətbiqi üçün əsas bir mərhələ oldu və biotexnologiyada dərin inqilab yaratdı.

2018 - Tibb - Moderna, Pfizer: mRNA Texnologiyasının Tətbiqi

Moderna və Pfizer, mRNA texnologiyasını tədqiqatlarda istifadə etməyə başladılar və bu texnologiyanın potensialını xərçəng və digər xəstəliklərin müalicəsi sahəsində araşdırdılar. Moderna, xüsusilə xərçəngə qarşı mRNA vaksini üzərində işlərə başlamışdı.

2019 - Tibb - Novartis, Gilead Sciences: CAR-T Terapiyasının İnkişafı

CAR-T (Chimeric Antigen Receptor T-cell) terapiyası, xərçəngin müalicəsində inqilabi bir yanaşma olaraq inkişaf etdirildi. Bu innovativ terapiya, xəstənin öz immun sistemini manipulyasiya edərək xərçəng hüceyrələrini hədəf alır. Xüsusilə, bədxassəli qan xəstəliklərində, xüsusən də leykemiya və limfoma kimi xəstəliklərdə müvəffəqiyyətlə tətbiq olundu. Bu terapiya, xərçəng müalicəsində yeni üfüqlər açdı və milyonlarca xəstənin həyatını qurtarmağa imkan verdi.

2020 - Tibb - Pfizer-BioNTech, Moderna: mRNA Vaksinləri ilə Kütləvi Vaksinasiyalar

COVID-19-a qarşı mRNA vaksinləri dünya üzrə kütləvi şəkildə tətbiq olundu, pandemiya ilə mübarizədə kritik bir vasitə oldu və qlobal səhiyyə sisteminə böyük təsir göstərdi.

2021 - Tibb - Pfizer-BioNTech, Moderna: mRNA Vaksinlərinin Kütləvi İstifadəsi

mRNA vaksinləri ilə kütləvi vaksinasiya həyata keçirildi və COVID-19-a qarşı mübarizə üçün əsas alətə çevrildi. Həmçinin bu yeni texnologiya digər xəstəliklər üçün yeni müalicə üsullarının inkişafına təkan verdi.

2022 - Tibb - CRISPR Therapeutics, Vertex Pharmaceuticals: Sickle Cell Anemia (Damar Qanı Anemiyası) üçün CRISPR-Cas9 ilə Uğurlu Müalicə
CRISPR-Cas9 genetik redaktə texnologiyası, damarın qan anemiyasının müalicəsində ilk klinik uğurlarını qazandı. Bu, genetik xəstəliklərin müalicəsində böyük irəliləyişə səbəb oldu və xəstələrin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırdı. Bu müalicə, genetik düzəlişlərin irsi xəstəliklər üzərində tətbiqini daha da inkişaf etdirərək tibbdə inqilabi bir yanaşma gətirdi.

2023 - Tibb - CRISPR Therapeutics

Genetik Xəstəliklərin Müalicəsi üçün CRISPR İstifadəsi CRISPR texnologiyasının genetik xəstəliklərin müalicəsində genişləndirilməsi yeni müalicə üsullarının tətbiqinə imkan verdi.

2024 - İT - OpenAI: GPT-4

GPT-4 süni intellektin yeni zirvəsi olaraq mətn yaratmaq və müxtəlif sahələrdə texnologiyalarla qarşılıqlı əlaqəni daha da təkmilləşdirdi.

2025-ci il üçün proqnozlar:

2025-ci ildə müxtəlif sahələrdə innovativ həllərin ortaya çıxması gözlənilir. Əsasən aşağıdakı istiqamətlərdə mühüm dəyişikliklər və irəliləyişlər proqnozlaşdırılır:

1. Süni İntellekt və Maşın Öyrənməsi

• Proqnoz: Süni intellekt (SI) modelləri daha da inkişaf edərək, insan davranışlarını daha dəqiq təhlil etmək, kompleks tapşırıqları yerinə yetirmək və müxtəlif sahələrdə məhsuldarlığı artırmaq üçün tətbiq ediləcək. GPT-5 və daha inkişaf etmiş modellərin təqdim olunması gözlənilir.

• Təsir: Tibbdə diaqnostika, təhsildə fərdiləşdirilmiş tədris, sənayedə avtomatlaşdırma sahələrində inqilabi yeniliklər.

2. Biotexnologiya və Genetik Mühəndislik

• Proqnoz: CRISPR və digər genetik texnologiyaların genişlənməsi ilə genetik xəstəliklərin müalicəsi daha əlçatan olacaq. Laboratoriyada 3D çapla orqan yaradılması texnologiyası daha geniş tətbiq tapacaq.

• Təsir: İrsi xəstəliklərin aradan qaldırılması və orqan çatışmazlığı problemlərinin həlli.

3. Enerji və İqlim Texnologiyaları

• Proqnoz: Bərpa olunan enerji texnologiyaları, xüsusilə günəş və külək enerjisindən istifadə üçün daha ucuz və effektiv həllər təqdim ediləcək. Eyni zamanda, karbon tutma və saxlanması (CCS) texnologiyaları geniş tətbiq olunacaq.

• Təsir: Qlobal istiləşmə ilə mübarizə və enerjiyə çıxışın artırılması.

4. Kvant Kompüterləri

• Proqnoz: Kvant kompüterlərinin ticari istifadəsi genişlənəcək. Kvant texnologiyaları şifrələmə, dərmanların yaradılması və kompleks problemlərin həlli sahələrində irəliləyişlər gətirəcək.

• Təsir: Sürətli və dəqiq məlumat emalı ilə elm və texnologiyada yeni üfüqlər.

5. Robototexnika və Avtonom Sistemlər

• Proqnoz: İnsana bənzər robotlar və avtonom nəqliyyat vasitələrinin geniş tətbiqi gözlənilir. Robotlar tibbi xidmətlərdə, sənayedə və evlərdə daha geniş istifadə ediləcək.

• Təsir: Məhsuldarlığın artırılması və insan həyatının asanlaşdırılması.

6. Sağlamlıq Texnologiyaları

• Proqnoz: Tibbi texnologiyalar, məsələn, bədənə implant edilə bilən cihazlar və daşıyıcı texnologiyalarla bağlı irəliləyişlər olacaq. Personalizə edilmiş müalicə və xəstəliklərin erkən diaqnostikası üçün genetik analizlərin qiyməti aşağı düşəcək.

• Təsir: İnsan ömrünün uzadılması və həyat keyfiyyətinin artırılması.

7. Kosmik Texnologiyalar

• Proqnoz: Ay və Mars missiyaları ilə əlaqədar yeni irəliləyişlər, həmçinin kosmik turizmin ilk mərhələləri. SpaceX və NASA-nın yeni missiyaları həyata keçiriləcək.

• Təsir: Kosmosda insan iştirakının artırılması və yeni texnologiyaların inkişafı.

2025-ci ildə bu istiqamətlərdəki innovasiyalar insanların gündəlik həyatını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək, xüsusilə səhiyyə, enerji və texnologiya sahələrində əsaslı inqilablar baş verəcəkdir.

P.S: Bu mətnin yaradılmasınında, formatlanmasında OpenAI, Gemini suni intelekt vasitələrindən və açıq mənbələrdən istifadə edilmişdir.

Qarşıdan gələn 2025-ci ildə hər birinizə sağlamlıq arzu edirəm, qalan şeylər düzəlməyibsə, deməli sizlik deyil, çox da dərd etməyin.

Ubuntu ilə yanaşı Debian, RHEL, SUSE sistemləri də ən çox istifadə olunan və dəstək göstərilən, istifadəçi təcrübəsi olan sistemlərdir ki, yeni layihələrdə server və informasiya sistemləri qurulanda əsasən spesifikasiyaları nəzərə alaraq qeyd olunan əməliyyat sistemlərinə müraciət olunur.

Təbii ki, digər Linux tipli əməliyyat sistemləri də vardır, lakin onların istifadəsində bəlli riksləri istifadəçi tərəf öz üzərinə götürür.

Məqalənin yazılmasına aydınlıq gətirmək üçün, bir az ümumiləşdirilmiş giriş informasiyasının verilməsinə ehtiyyac yaranır. Məsələ burasıdadır ki, qeyd olunan əməliyyat sistemləri bəlli müddətdən sonra versiyası üzrə yaşam dövrünü bitirir. EOL (End Of Life) kimi adlandırılan məqam Ubuntu 18.04 LTS versiyası üçün artıq qapıdadır. 5 il dəstək müddəti artıq bitmək üzrədir. Ətraflı xarici keçid. Qısacası, EOL dan sonra nə olacaq?

• Canonical şirkəti təhlükəsizlik təkmilləşdirmələri etməyəcək, nəticə olaraq sistemlərin istismarı riksli vəziyyət alacaq

• Digər proqram təminatı istehsalçıları öz proqramlarını EOL müddəti başa çatmış sistemlərdə sınaqdan keçirmir. Deyək ki, Jenkinsin təzə versiyası çıxıb, lakin siz EOL müddətli sistem işlədirsiz, Jenkins proqramçıları həmən mühitdə test eləmədikləri üçün sistemin istənilən kimi işləmiyə bilir. Təbii istisna hal olaraq, bəxdəbəxt bəlli müddət işləyə bilər, lakin ciddi layihələrdə bu cürə riskin alınması məsləhət edilən üsul sayılmaz.

• Oturuşmuş İT şirkətlərdə kompüter təhlükəsizliyi şöbəsinin əməkdaşları bu sistemlərin söndürüləcəyi barədə bildirişlər və ya əməli fəaliyyətə keçə bilir. Nəticədə keçid prosesi öncədən planlamalıdır.

Reallıqda bəzən olur ki, hər-hansı səbəbdən yenilənmə texniki cəhətdən mümkün olmur, bunun üçün Canonical şirkəti ESM (Expanded Security Maintenance) təklif edir. Bununla bəlli ödəniş həyata keçirərək siz sistemə yalnız təhlükəsizlik ilə bağlı yenilikləri tətbiq edə bilərsiniz. Bir sözlə, artıq istismara verilmiş, içərisinidə heç bir dinamik dəyişiklik olmayacaq sistemlər üçün əlverişli seçimdir. Əl vurma onsuzda işləyir prinsipi ilə baxsaq, daha 5 il müddətinə təhlükəsizlik ilə bağlı yeniliklərdən faydalana bilərsiz.

Kiberhücumlar günümüzdə reallıqdır, hər il hücum vektorları artmaqda davam edir. Hücum vektor və növlərinin artması təhlükəsizlik tədbirlərinə diqqət ayrılmasını tələb edir. İnformasiya sistemlərinin inkişafı digər tərəfdən məsulliyyətli və peşəkar yanaşma tələb edir. Sistemin qarşı tərəfində olan istifadəçilər innovasiya ilə yanaşı, təhlükəsiz və dayanıqlı sistemlərlə işləməyi arzu və tələb edir.

Ubuntu ƏS-nin yenilənməsi hər zaman rahat bir proses olmur, bu səbəbdən gələcək günlərdə bir sıra qarşılaşdığım problem və onların həlli üsulları üzrə də mətn hazırlamağı planlayıram.

Bu bloqun əsas məqsədi 5-10 dəqiqə ərzində oxuna biləcək proqram sistemləri mühəndisliyi sahəsində özüm üçün maraqlı maraqlı hesab etdiyim yazıların dərc olunmasıdır. Hesab edirəm ki, 5-10 dəqiqə bir fikri çatdırmaq üçün kifayət qədər yetərli zamandır.

Bloqun ilk yazısı Go dilinə həsr olunur. Mətn konseptual xarakterlidir və proqramlaşdırma dilinin praktiki realizasiyasını əhatə etmir. Yazı Golang dili haqqında ümumi məlumat almaq istəyənlər üçün maraqlı ola bilər. Mən özüm də həm iş şəraitində, həm də layihələrdə bu proqramlaşdırma dilindən istifadə edirəm. İlk öncə bildirmək istərdim ki, proqramlaşdırma sahəsində proqramlaşdırma dilləri 2 qrupa bölünür: pis dillər və istifadə olunmayan dillər. Go proqramlaşdırma dili də Python, C, Java, C++, C#, Visual Basic, Javascript, Assembler, SQL, Pascal kimi pis dillər qrupuna daxildir :)

Giriş

Go proqramlaşdırma dili (alternativ və daha çox istifadə olunan adı Golang) - in başlanğıcı 2007-ci il kimi qəbul edilir. 2012-ci ildə Google şirkəti tərəfindən ictimaiyyətə açıq edilmişdir.

Rəsmi səhifə: rəsmi səhifə Mənbə kodları: github.com

GO! dili ilə qarışıq salmaq olmaz, bu tamam ayrı bir proqramlaşdırma dilidir, yaradıcılarının Google ilə ad üstündə mübahisələri uzun müddət davam etmişdir.

Əsas tətbiq sahələri

Golang-in bir sıra tətbiq sahələri olduğuna baxmayaraq, əsas tətbiq sahələri aşağıdakılardır:

• Bulud texnologiyalarına yönümlü sistemlər

• Serverdə icra olunan proqram təminatları

• Terminal tipli proqram təminatları (mütəxəssislər tərəfindən daha çox CLI - Command Line Interfaces) kimi tanınır

• Veb sistemlər

• DevOps və Production mühitlərinin idarəolunması sistemləri

• Suni intelekt (AI) və Data Science sahəsində

• Mikrokontroller, robot sənayesində də istifadə edənlər var

Golang üzrə ən məşhur layihələrin bəziləri Kubernetes, Docker, Helm, Terraform. Bütün siyahı ilə tanış olmaq mümkündür.

Golang -in yaranma motivasiyası

Google şirkəti bir müddət sonra çatmaq istədiyi nəticələrə mövcud üsul və proqramlaşdırma dilləri ilə çatmağın səmərəsiz olduğunu başa düşdü. Bu səbəbdən də, Go dili təzə proqramlaşdırma dili yazılsın deyə hazırlanmadı, bir sıra problemləri aradan qaldırmaq üçün dizayn edilmiş dildir.

Golang dilinin yaradıcılarından biri olan Rob Pike dən sitat:

Go layihəsinin məqsədləri Google-da proqram təminatlarının yazılması prosesində çətinliklərin və prosesin yavaşlığının qarşısını almaq idi. Və eyni zamanda prosesin özünü daha məhsuldar və miqyaslı hala gətirilməsi məqsəd idi. Bu dil böyük sistemləri yazan, dəstəkləyən və düzənləyən şəxslər tərəfindən hazırlanmışdır.

Go dilinin hazırlanmasında C, Pascal, Modula, Oberon dilinin müsbət realizə komponentləri baza qismində götürülmüşdür. Python, C++, Java və s. dillərindən də müsbət hissələr dilə təsir etmişdir.

Yekunda Golang sürətli proqramlaşdırıla bilinən, kompüterin processor nüvələrindən effektiv istifadə edə bilən və kompüter şəbəkəsi üzərindən işlənilməsi düşünülən proqram təminatlarının hazırlanmasında istifadə oluna biləcək effektiv və müasir proqramlaşdırma dilidir.

Golang -in əsas xarakterik xüsusiyyətləri

• sadə və təmiz sintaksis, proqramlaşdırma kodunu oxunaqlı və rahat təhlil oluna biləcək edir;

• dəyişən tipləri ciddi statikdir, dolayısı ilə kompilyasiya zamanı statik səhvlərin qarşısını alır və digər tərəfdən də icra və build prosesini sürətləndirir. Build prosesi dedikdə, proqramı mühitdə icra olunması üçün paketlənməsi prosesi nəzərdə tutulur.

• Garbage collector (operativ yaddaşda "zibillərdən azad olunma") mövcuddur. Çox effektivdir, operativ yaddaşda elementlərə əlçatanlığı və istifadəni təhlükəsiz edir, eyni zamanda proqram təminatının icrası kompüter resurslarının istifadəsini effektiv edir.

• sintaksis eyniliyi - kodu minimal, dəqiq və başa düşülən edir. Go dilində bir problemin icrasının yalnız bir üsulu mövcuddur və həmin üsuldan istifadənin də qaydası bir cürdür. Məsələn, dövrlərdən istifadə olunamsı üçün yalnız for konstruksiyasından istifadə oluna bilir. Bu xüsusiyyət proqramlaşdırma prosesini sürətləndirir.

• Obyekt yönümlü proqramlaşdırmanın məlum ümumi prinsiplərinin olmaması

• Try-catch operatorunun olmaması, əvəzində icra olunmuş metodun nəticəsini üzərindən çıxışlar icra olunur

Golang-in əsas kitabxanası məhdud funksiyalıdır. Əlavə funksiyalar üçün kitabxanaların əlavə olunmasına ehtiyac duyulur. Başqa proqramlaşdırma dilindən Golang -a keçid edən şəxslər, öncəki proqramlaşdırma dillərində istifadə olunan metod və üsulların da bu dilin tərkibinə qatılmağını arzu edirlər. Lakin Golang yaradıcıları dilin əsas yaranma prinsiplərinə sadiq qalaraq, yeni növ funksiyaların əlavə edilməsində konservativ yanaşmanı tətbiq edirlər. Çünki hamı tərəfindən istifadə olunmayan metodların dilə əlavə olunması onun proqram təminatı məhsullarının kodlarının icra effektivliyini aşağı salır. Dolayısı ilə, proqramçı hansı sa metod və funksiyanın icrasını öz layihəsində özü realizasiya etməlidir. Golang dilinin gözəlliyi və unikallığı onun kompakt və birmənalı sintaksisinin olmasındadır.

Golang asandır və eyni zamanda çətindir

Sintaksis minimallığı onu ilk baxışdan asan dil kimi göstərir. Lakin, Go-nun daxili mexanizmləri və realizasiyası çox qəlizdir. Rob Pike özü belə deyir:

Go dili mənim işlədiyim layihələrin içində ən qəlizidir. Bu uzun bir layihələndirmə, düşünmə, əziyyət və dürüstləşmələr tələb etdi. Sadəlik, qəlizliyi gizlətmək sənətidir.

Go dilində "sadəliyi" təmin edən komponentlər:

• Garbage Collector - Bu go dilinin ən sadə funksiyasıdır. Onun icra interfeysi yoxdur, özü hər şeyi avtopilot rejimdə edir. Amma bu dilin ən qəliz komponenti hesab olunur. Çünki "zibil idarəedilməsi" operativ yaddaşda element adresslərinin təhlükəsizliyini təmin etməklə yanaşı, proqram təminatlarının sürətli icra edir və eyni zamanda kompüter resurslarının effektiv idarəedilməsini təmin edir.

• Paralelləşmə və ya GoRoutine - parallelləşmə modelinin sadə və birbaşa icrası. Yeni alt prosesin yaradılması o qədər asandır ki, ilk baxışdan sanki siz heç bir şey belə etməmisiz. Digər proqramlaşdırma dillərində bunu etmək üçün ciddi mexanizmlərdən istifadə etmək lazımdır.

• **İnterfeyslər **- yaradıcıların unikal dizayn həlli, OOP(Obyekt yönümlü proqramlaşdırma) tərəfdarlarının kritikalarının böyük hissəsinə cavab verir.

• **Paketlər ** - Digər dillərin kitabxana idarəetməsinə nisbətdə və müqayisədə sürprizsiz işləyir, proektə qoşursan və işlədirsən. Go get komandası köməyi ilə, paketləri istənilən yerdən çağırmaq mümkündür - Gopkg, GitHub, GitLab, BitBucket və öz mənbə kodu repositoriyanızdan.

• Standart kitabxanalar - Go standart kitabxanaları bir çox rahat funksiyaları təşkil edir, bu da dilin çox funksiyalı olduğunu göstərir. Sadə import "net/http" çağırmaqla, siz artıq proqramınızın daxilində veb-server komponentini bütün funsiyaları ilə birlikdə əldə etmiş olursuz.

Təklif olunan istifadə sahələri

Bir qədər Go dili haqqında təsəvvürünüzün olduğuna inanıram. Onun istifadəsinin sadə olduğunu və məhsuldar olduğunu istehsalat təcrübəsində artıq sübut olunub. Lakin sual çıxır, hansı sahələrdə o ekkeftivdir:

C# və Java kimi dillərlə müqayisə düzgün olmasa da, müqayisə etməyə çalışsaq, onlarlın faktiki bazar tutumu ilə müqayisə etmək çox çətindir. Çünki bu dillər biznesin bir sıra sahələrinin avtomatlaşdırılmasında yaxından iştirak edir. Əlisndə Go dilinin C# və Java kimi ümumi təyinatlı proqram dillərini əvəz etmək kimi bir planı da yox idi, çünki Go dili yüksəksürətli kompüter şəbəkələri və effektiv proqram sistemləri dili kimi çıxış edilməsi üçün dizayn edilmişdi, geniş təyinatlı proqramlaşdırma dili üçün nəzərdə tutulmamışdı.

Lakin Go dili geniş kütləyə açılandan sonra, proqrammistlər tərəfindən digər sahələrin də avtomatlaşdırılmasında istifadəsi təmin edildi və effektivliyi görüldü.

Go dilini müqayisə etmək gərəkirsə, onu C/C++, Rust kimi dillərlə müqayisə etmək daha doğru olardı. Çünki onlar da Statik sərt tiplərlə işləyən və kompile olunan dillər qrupuna aiddir.

Go dili bü gün də inkişaf edir. Yeni sahələrdə tətbiqi genişlənir, paketlər, frameworklər hazırlanır. Effektivliyi görüldükdən sonra bir sıra şirkətlərdə artıq əsas dil kimi çıxış edir.

Go dilində bir məhsulu production mühitinə çıxan proqramçılar, növbəti məhsulunu məhs Go dilində yazmağı arzulayır.

Praktiki tətbiq sahələri üzrə məşhur kitabxanalar:

• Bulud texnologiyalı veb-servizlər, xüsusi ilə mikroservizlərin hazırlanması -kitabxanalar Go kit, Micro, Gizmo, Kite, Goa, Caddy;

• REST API lərin hazırlanması - kitabxanalar Gin, Martini, Revel, Gorilla, Beego, Fiber;

• RPC API lərin hazırlanması - kitabxanalar RPC, Twirp, Spiral, Gorilla;

• GraphQL API - lərin hazırlanması - kitabxanalar graphql-go, gqlgen, thunder;

• Serverless funksiyaların hazırlanması - Google Cloud Functions, Sparta, Gordon;

• WebAssemply texnologiyası üzrə veb-interfeyslərin hazırlanması - Hugo, Vugu, TinyGo, Vecty;

• Robototexnika, IoT və bort sistemləri - Gobot, Mainflux, TinyGo, EMBD;

• CLI proqramlar - Cobra kitabxanası;

• Maşın öyrənilməsi və suni intelekt sistemləri - GoLearn, Gorgonia.

Bir sıra qeyri-adi cəhdlər:

• mobil proqramların hazırlanması - gomobile;

• Desktop proqramların hazırlanması - lorca, Wails, Fyne;

• oyun proqramlarının hazırlanması - Ebiten, Pixel, G3N;

• çat botlarının hazırlanması Discord, Telegram, Slack və s.;

• Smart kontrakt və blokçeyn texnologiyaları.

Müxtəlif tətbiq sahələrinə və ekspermentlərə baxmayaraq ən çox tətbiq olunan sahələr - bulud texnologiyaları, veb və sistem proqramlaşdırması kimi müəyyənləşdirmək olar. Amma fərqli proqramçıların düşüncələri və əməkləri bu sərhədləri aşır, Go dilinə yeni tətbiq sahələri qatır.

Yekun

Bu dili öyrənmək istənilən halda proqramçıya yeni imkanlar tanıdır və bir sıra tapşırıqların effektiv icrasını təmin edir. Digər tərəfdən də, İT məsələlərin həllində fərqli bucaq tanıdır. İlk proqramlaşdırma dili kimi öyrənilməsi sintaksisin sadəliyi baxımından mümkündür, sadəcə tətbiq sahəsində ilk zamanlarda bir qədər səbr və dözümlülük tələb edə bilir. Digər dillərdən keçid edənlər üçün isə, xüsusi ilə Obyekt yönümlü proqramlaşdırma yanaşması ilə proqramlaşdıranlar üçün dilin konstruksiyası bir qədər dolaşıq gələ bilər, amma bir müddət sonra həm öyrəşilir, digər tərəfdən də, bir sıra məsələlərin həllində Obyekt yönümlü yanaşmağın zəruri olmadığı aşkarlanır. İstənilə halda, cəhd etməyə dəyər. Xüsusən də, Backend proqramçılar və sistem proqramlaşdırıcıları üçün daha effektiv olacağını düşünürəm. Bu mətnə öz fikirlərinizi bildirməyiniz, mətnin daha keyfiyyətli olmağına töhvə verəcəyinə inanıram. Eyni zamanda termin tərcümələrində də müzakirələrə açığam. Növbəti zamanlarda, Go ilə proqramlaşdırma üzrə praktiki yazıların dərc olacağını da planlayıram. Uğurlar hər kəsə.

İstinad linkləri

1. Go dilinin rəsmi səhifəsi

2. Go wiki səhifəsi

3. Go dilini xüsusi edən nədir?

4. Go dilinə ilk addımlar - Microsoft öyrətim mərkəzi